فروشگاه

  • فضای فروشگاهی

فضاهایی جهت کسب و کار و فروش کالا، که تفاوت ظاهری فضاهای مختلف تجاری ناشی از نوع کالاییست که در آن به فروش میرسد. یک سوپرمارکت، یک بوتیک و یک کتاب فروشی هر سه در هویت فروش کالا یکسان و به نوعی فضای تجاری به حساب می آیند. لیکن تفاوت فضای داخلی آنها به واسطۀ تفاوت کالایی است که برای فروش ارائه می نمایند.

مراکز خرید

در طراحی مراکز خرید، عناصر متعدد و متنوعی دخیل هستند که از آن جمله می توان به کف سازی، دیوار، ستون نما، مبلمان، فضای سبز و نورپردازی اشاره نمود.

۱-کف سازی: یکی از عناصر مهم معماری داخلی در مراکز خرید که احساس کاربران و بازدیدکنندگان فضا را به کیفیت محیط بسیار تحت تأثیر قرار می دهد و توجه مخاطبان این مرکز به کف و نوع پوشش آن بیشتر از سقف می باشد. رفت و آمد زیاد در مراکز خرید از یک سو و نیاز به طولانی بودن عمر کف سازی از طرف دیگر سبب می شود که کف پوش هایی با کیفیت بالا و بادوام برای کف سازی این مراکز استفاده شود. کف پوش هایی که در برابر سائیدگی فیزیکی، فشار و کشیده شدن پای افراد بر روی آن مقاومت داشته باشند. انتخاب کف پوش در مراکز تجاری تحت تأثیر نوع کاربری و خصلت های فضایی مراکز خرید است. خصلت هایی مانند میزان خصوصی یا عمومی بودن فضای تجاری، خصوصیات کف سازی شامل رنگ، طرح و مصالح در این فضاها باتوجه به منطقۀ آن تعیین می شود. معمولاً خصوصیات بصری در فضاهای داخلی به خصلت های معماری آن فضا نزدیک است. این مصالح بیشتر سنگ های مرمریت، گرانیت، سرامیک و در برخی فضاهای محدود الوار و پارکت (فضاهای داخلی مغازه ها) می باشند.

نکتۀ مهم در استفاده از آنها توجه به ابعاد و اندازۀ فضاها در طراحی و انتخاب واحد مناسب برای پوشش تمام محیط است.

۲-دیوارها و ستون نما: دیوارها، ستون نماها و طاق نماها عناصری هستند که بیشتر نماهای دیوارها را در فضاهای داخلی مراکز تجاری شکل می دهند. در این فضاها بیشتر نماهای دیوارها را ویترین های واحدهای تجاری پوشانده اند. در طراحی این ویترین ها سعی می شود از طرح های نو و خلاقانه برای جذب بیشتر مشتری استفاده شود. در نتیجه نماهای این ویترین ها تأثیر مهمی در نما و فضای تجاری مراکز خرید دارند. غیر از ویترین ها، باقیماندۀ سطوح، مکان های مناسبی جهت تبلیغ در مراکز خرید را فراهم می کند. باید با دقت فراوان در طرح و انتخاب پوشش، این بخش ها با مصالحی پوشانده شوند؛ که بر کیفیت محیطی آن بسیار تأثیرگذار است. برخی از آنها را می توان برای نصب خودپرداز، صفحات نمایش اطلاعات و باجه های تلفن به کار برد. دیوارها را در فضاهای عمومی از جمله در مراکز خرید با سنگ های طبیعی، کاشی های سرامیکی، قاب های کامپوزیتی، آجر یا رنگ می پوشانند. ستون نماها، تیغه های جداکنندۀ بین واحدهای تجاری می باشند که چارچوبی را برای ویترین ها تعریف می کنند.

۳-مبلمان: علاوه بر فراهم آوردن آسایش در تعین ویژگی های ظاهری محیط ها داخلی نیز نقش دارد. تهیۀ مبلمان و جانمایی آن در مراکز تجاری از اصول اولیۀ راحتی و آسایش برای بازدیدکنندگان و خریداران می باشد. فراهم آوردن جایی مناسب جهت نشستن این فرصت را به آنها می دهد که با رفع خستگی حضور بیشتری در مراکز خرید داشته باشند. در این مراکز به هیچ وجه نباید فضای بیرونی تقویت شود تا مشتریان به بیرون از مرکز خرید کشیده نشوند. حتی توصیه می شود جای نشستن افراد بیشتر به سمت ویترین فروشگاه ها باشد تا اینکه روبروی یکدیگر بنشینند. در همین ارتباط پیشنهاد می شود جای نشستن حداکثر برای شش نفر تعریف شود و بهتر است که چیدمان مبلمان بیشتر به صورت شکل های آزاد و بیشتر با قوس محدب انجام شود تا مقعر. این چیدمان می بایست با کاربران محیط هماهنگ باشد و در محیطی قرار گرفته باشد که راه رفتن در راهروها را دچار مشکل نکند و نیاز به انحراف از مسیر مستقیم نباشد. نوع مبلمان نیز می بایست باتوجه به زمینه و روحیۀ حاکم بر فضای داخلی مراکز خرید انتخاب شوند. مثلاً در فضاهای باز مراکز خرید به مبلمانی با مصالح مقاوم نیاز داریم در حالیکه در فضاهای داخلی می توان از مبلمان های خانگی نیز استفاده کرد.

۴-عناصر تزئینی: استفاده از عناصر تزئینی مانند آبنما، مجسمه و آثار هنری در فضاهای عمومی سبب تقویت روحیۀ اجتماعی در آن فضا می شود و انسان احساس می کند آن محیط منحصربه فرد گشته است. استفاده از چنین عناصری که گاهی در هماهنگی کامل و گاهی در تضاد با مخاطب می باشد. نحوۀ نمایش و قرارگیری این عناصر نکته ای بسیار مهم در به کارگیری آنها می باشد. نباید آنچنان محیط را تحت تأثیر قرار دهند که عملکرد اصلی مرکز خرید فراموش شود و نه آنچنان بی ادعا که اصلاً به چشم نیایند. مهمترین تأثیر آبنماها در مراکز خرید احساس شادابی و طراوتی است که به محیط  می دهند. این احساس شادابی و تازگی با بهره گیری از فن آوری روز و جلوه های ویژۀ صحنه های بدیعی را در محیط های داخلی و خارجی افزایش می دهند. مجسمه ها نیز جزء عناصر تزئینی بوده که اغلب قطعات تمثیلی از انسان و یا آثار انتزاعی که ارتباط نزدیکی با زمینۀ معماری دارند. این مجسمه ها می توانند شمایل افراد شناخته شده، وقایع تاریخی و حتی مفاهیم ارزشمندی را بیان کرده که تشریح انتزاعی آن نیز امکان پذیر است.

۵-نورپردازی: نقش مهمی در ارزش گذاری عناصر معماری دارد و یکی از عوامل مهم در تعیین کیفیت فضا محسوب می شود. نور و معماری موضوعاتی جداناپذیر که همواره بر هم تأثیر می گذارند. نور با مشخص کردن جهت، ضرب آهنگ، تفکیک، تأیید و سلسله مراتب در فضاهای معماری مشخصه هایی از فضای معماری را تعریف می کند.

تقسیم بندی فضاهای فروشگاه

برای تقسیم کردن فضا به ریزفضاهای موجود، اولین گام در طراحی می باشد و مهمترین نقش این عمل، دیده شدن تمامی جزئیات برای طراحی می باشد. قاعدۀ کلی در تقسیم بندی فضای تجاری به شرح زیر می باشد.

۱-فضای نمایش کالا: این فضا بنا به نوع کاربری و نوع کالایی که در آن به فروش می رسد متفاوت است. برای یک بوتیک کیف و کفش ممکن است صرفاً یک ویترین پاسخگوی تأمین این فضا باشد و برای یک سوپرمارکت قفسه های داخل فروشگاه و یخچال های ویترین دار می توانند نقش فضای نمایش کالا را ایفا کنند.

*نکاتی دربارۀ ویترین: قسمتی از بوتیک که برخی از محصولات در آن به نمایش در می آید که مشخص کنندۀ نوع فعالیت بوتیک می باشد. چگونگی طراحی به پلان مغازه و موقعیت آن بستگی دارد. اینکه بوتیک داخل پاساژ قرار گرفته یا به صورت منفرد برِ خیابان است. گاهی ویترین شلوغ با ارائۀ محصولات مختلف و متعدد و رنگارنگ و یا گاهی خلوت با ارائۀ محصولی خاص و محدود، گاهی نیز گنگ بودن ویترین حس تعلیق در بیننده ایجاد کرده و این حس کنجکاوی مشتری را وادار می کند وارد مغازه شود. همچنین وجود رنگ خنثی به عنوان رنگ زمینه و غالب در ویترین کمک می کند یک محصول رنگی خودنمایی نماید.

۲-فضای نگهداری و دپوی کالا: بسته به نوع کالا متفاوت می باشد. برای یک فروشگاه لوازم خانگی، انباری در قسمت انتهای فروشگاه، برای یک سوپرمارکت جهت نگهداری لبنیات و مواد فاسد شدنی سردخانه های کوچک مستقر در زیرزمین و در یک بوتیک، یک نیم طبقه در بالای فضای اصلی مغازه می تواند نقش فضای نگهداری و دپو را ایفا کند.

*نکاتی دربارۀ انبار (محل نگهداری اجناس): معمولاً هر عامل فروش احتیاج به فضایی دارد که تعدادی از اجناس خود را در آن نگهداری کند. ابعاد و نوع چنین فضایی با نوع جنس در ارتباط است؛ اینکه اجناس مورد نظر چه حجمی را اشغال می کنند و یا چه وزنی دارند و اینکه فروشنده در یک روز به چه میزان به این فضا مراجعه می کند. اگر مغازه زیرزمین داشته باشد از آن می توان بدین منظور استفاده کرد در غیر این صورت اگر در فضای همسطح فروشگاه جا و فضای کافی برای ایجاد انبار نباشد؛ پیشنهاد می گردد یک نیم طبقه بر فراز سطح همکف احداث گردد. زیرا از آنجایی که قالب فضاهای تجاری و مغازه ها سقفی بلند دارند این امر ممکن است.

۳-فضای فروشنده: به طور معمول فروشنده کمترین فضا را در بین دیگر فضاها اشغال می کند و این امکان را به وجود می آورد که مشتری فضای بیشتری داشته باشد. وجود فضای نشستن برای فروشنده الزامیست. زیرا مدت زمان زیادی را در این فضا سپری می کند. تعبیۀ محل قرارگیری صندوق، رایانه و وسایل بسته بندی از نکات قابل توجهی می باشد که در طراحی این بخش در نظر گرفته می شود. همچنین طراحی درست و زیبای پیشخوان در نظر مشتری تأثیرگذار می باشد.

۴-فضای گردش یا فضای مشتری: در صورت بزرگ بودن فضا پیشنهاد می شود فضای کافی در اختیار مشتری قرار گیرد تا به راحتی در آن قدم بزند و محصولات را ببیند یا در صورت شلوغی و تعداد، احساس خفگی نکند. نور کافی، تهویۀ مناسب، وجود عکس ها، پوسترها، مدل ها، آینه های قدی و محصولات ست شده، مشتری را به خرید بیشتر وسوسه می کند. وجود اتاق پرو یا رختکن در مغازۀ عرضۀ پوشاک، فضای مهمی به شمار می رود. همچنین از آنجا که ممکن است خرید مشتری مدتی به طول بیانجامد وجود صندلی و وسایل استراحت الزامیست.